به گزار ش پایگاه خبری بهار وطن نیوز، در گفت‌وگوی تفصیلی نشریه سراسری  «بهار وطن» با یوسف غفارزاده مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان‌شرقی به اقدامات گسترده این شرکت برای مدیریت پایدار منابع آب استان ارتقای تاب‌آوری شبکه تأمین و توزیع آب، انسداد هزاران حلقه چاه غیرمجاز، اجرای مدیریت توأمان آب و برق در بخش کشاورزی و همچنین بهره‌برداری از ۱۳ طرح زیربنایی صنعت آب اشاره شد. برنامه‌هایی که با هدف پایداری منابع و تداوم خدمات‌رسانی به شهروندان در حال اجراست. در ادامه این گفت‌وگو را می‌خوانید.

آقای غفارزاده گفته می‌شود ارتقای تاب‌آوری شبکه آب استان به یک اولویت جدی تبدیل شده است. در این باره توضیح دهید.

دقیقاً همین‌طور است. در نخستین جلسه شورای حفاظت از منابع آب استان با حضور معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری تصمیم گرفتیم تمرکز ویژه‌ای بر تقویت تاب‌آوری شبکه تأمین و توزیع آب داشته باشیم. شرایط اقلیمی متغیر و نوسانات بارش‌ها ایجاب می‌کند که صرفاً به ذخایر اتکا نکنیم بلکه ساختار بهره‌برداری، زیرساخت‌ها و سازوکارهای مدیریتی را نیز تقویت کنیم. در همین راستا مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ شامل بهینه‌سازی بهره‌برداری از سدها، مدیریت هدفمند ذخایر، بهسازی خطوط انتقال، افزایش آمادگی تأسیسات و ارتقای سیستم‌های پایش در دستور کار قرار گرفته است. هدف ما این است که حتی در شرایط بحرانی نیز شبکه آب استان با کمترین تنش و بیشترین پایداری به کار خود ادامه دهد.

یکی از محورهای مورد توجه، مدیریت هم‌زمان آب و برق در بخش کشاورزی بوده است. نتایج این طرح چه بوده است؟
تجربه آذربایجان‌شرقی در این حوزه امروز به‌عنوان یک الگوی موفق در سطح کشور مطرح است. با هم‌افزایی صنعت آب و برق و تشکیل کارگروه‌های مستمر و همراهی جدی مسئولان استانی توانستیم ۱۰۰ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی در مصرف آب و ۷۷ مگاوات صرفه‌جویی در مصرف برق را محقق کنیم که رقم قابل توجهی است و نشان می‌دهد مدیریت یکپارچه تا چه اندازه اثرگذار است. از سال ۱۴۰۳ با استقرار نماینده شرکت آب منطقه‌ای در شرکت توزیع برق استان، روند پاسخگویی و کنترل مصرف چاه‌های کشاورزی تسریع شد. امروز تطبیق ۱۰۰ درصدی اشتراک آب و برق چاه‌ها انجام شده و کنتورهای هوشمند فهام نصب شده‌اند و تابلوهای برق به‌روزرسانی شده و امکان کنترل‌پذیری از راه دور نیز فراهم شده است. این اقدامات عملاً امکان برداشت خارج از پروانه را به حداقل رسانده است.

در حوزه مقابله با برداشت‌های غیرمجاز چه اقداماتی انجام شده است؟
حفاظت از منابع آب زیرزمینی خط قرمز ماست. در دو سال اخیر همکاران ما موفق شدند ۴ هزار و ۶۸۷ حلقه چاه غیرمجاز را مسدود کنند که از این تعداد هزار و ۷۲۰ حلقه در سال ۱۴۰۳ و ۲ هزار و ۹۶۷ حلقه در سال ۱۴۰۴ بوده است. این افزایش عملکرد نشان‌دهنده عزم جدی مجموعه برای صیانت از سفره‌های زیرزمینی است و گشت‌های مستمر، پایش میدانی و پیگیری‌های حقوقی در این زمینه با جدیت ادامه دارد.

وضعیت سدهای استان چگونه ارزیابی می‌شود؟
خوشبختانه در سال آبی جاری شاهد بهبود نسبی وضعیت بوده‌ایم. بیش از ۴۹۱ میلیون مترمکعب آب وارد سدهای بزرگ استان شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش چشمگیری دارد. در حال حاضر حدود ۷۳ درصد ظرفیت سدهای بزرگ استان پر است و حجم ذخایر نسبت به سال گذشته حدود ۳۰ درصد رشد داشته است. سد شهید کاظمی با حدود ۸۵ درصد پرشدگی در وضعیت مطلوبی نسبت به سال گذشته قرار دارد و نقش مهمی در تأمین آب شرب مسیر میاندوآب تا تبریز ایفا می‌کند. سدهای نهند، علویان و ستارخان نیز رشد قابل توجهی داشته‌اند. در سدهای کوچک استان که نقش حمایتی برای معیشت روستاییان دارند نیز حدود ۸۵ درصد ظرفیت تکمیل شده و در برخی موارد شاهد سرریز شدن سدها هستیم. با این حال باید توجه داشت که میانگین پرشدگی سدها حدود ۵۰ درصد است و برخی سدها همچنان با کمبود ذخیره مواجه‌اند بنابراین مدیریت مصرف همچنان یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.
بارش‌های اخیر در برخی مناطق موجب کدورت منابع آب شد. برای مدیریت این شرایط چه تمهیداتی اندیشیده شد؟
در برخی حوضه‌ها از جمله زرینه‌رود سیلاب‌های مقطعی باعث افزایش بار رسوبی و کدورت آب شد که به‌صورت موقت ظرفیت تصفیه‌خانه‌ها را کاهش داد. بلافاصله نشست مشترکی با شرکت آب و فاضلاب استان برگزار کردیم و تصمیماتی در خصوص مدیریت توزیع، استفاده از منابع جایگزین و افزایش هماهنگی‌های اجرایی اتخاذ شد تا پایداری آب شرب حفظ شود.

درباره طرح‌های عمرانی و پروژه‌های در دست اجرا توضیح می‌دهید؟
در حوزه توسعه زیرساخت‌ها امسال ۱۳ طرح زیربنایی مهم در صنعت آب استان به بهره‌برداری می‌رسد که از جمله آن‌ها می‌توان به سد پیغام‌چای کلیبر، سد گرمی‌چای میانه و شبکه‌های پایاب خداآفرین، جلفا، هشترود و آیدوغموش اشاره کرد. همچنین طرح‌های آبیاری نوین در چهار شهرستان و در سطح چهار هزار هکتار اجرا شده که نقش مهمی در افزایش بهره‌وری آب در بخش کشاورزی دارد. پروژه تصفیه‌خانه جلفا نیز با پیشرفت فیزیکی بیش از ۹۴ درصد در آستانه افتتاح قرار دارد و بهره‌برداری از آن گام مهمی در ارتقای شاخص‌های بهداشتی و تأمین آب شرب پایدار در شمال استان خواهد بود.

و جمع‌بندی شما از وضعیت منابع آب استان چیست؟
امسال شرایط نسبت به سال‌های خشک گذشته بهتر است، اما امنیت آبی مفهومی پویا و وابسته به مدیریت مستمر است. پایداری منابع آب استان تنها با سه اصل محقق می‌شود: مدیریت هوشمند مصرف، کنترل دقیق برداشت‌ها و بهره‌برداری علمی و اصولی از مخازن.
در خصوص حقابه زیست‌محیطی دریاچه ارومیه نیز باید اشاره کنم که امسال با توجه به شرایط مناسب، از رودخانه آجی‌چای و خروجی سدهای علویان و قلعه‌چای رهاسازی آب انجام شده و در مجموع حدود ۱۸۰ میلیون مترمکعب آب به پیکره آبی دریاچه ارومیه وارد شده است.
همچنین لازم است مردم بدانند و باید در این راستا هشدار های لازم داده شود که آب‌های سطحی ناشی از بارندگی با آب‌های زیرزمینی متفاوت است و بازیابی سفره‌های زیرزمینی زمان‌بر است. برای رسیدن به تعادل آبی باید میزان برداشت با میزان تغذیه آب‌های زیرزمینی برابر باشد؛ در غیر این صورت افت سطح آب‌های زیرزمینی و در نهایت پدیده فرونشست زمین رخ خواهد داد. در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری باید مراقب مصرف آب باشیم و جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز، حفر چاه‌های غیرقانونی و اضافه‌برداشت از چاه‌های مجاز با جدیت دنبال می‌شود. این اقدامات در قالب طرح تعادل‌بخشی آب‌های زیرزمینی در حال اجراست. در مجموع اگر منابع آبی به‌درستی مدیریت و مصرف نشوند، حتی بیشترین ذخایر نیز در مدت کوتاهی از دست خواهد رفت و کشور با چالش‌های جدی آبی مواجه خواهد شد.