وقتی نام سونگون به میان می‌آید برای بسیاری از مردم نخست تصویر معدنی عظیم در دل کوهستان‌های آذربایجان در شهرستان ورزقان نقش می‌بندد.

به گزارش پایگاه خبری بهار وطن نیوز، مجموعه‌ای که سال‌هاست نام آن با تولید، اشتغال، توسعه و امید برای آینده منطقه گره خورده است. اما واقعیت این است که مجتمع مس سونگون امروز دیگر صرفاً یک معدن یا یک کارخانه تغلیظ نیست بلکه به منظومه‌ای بزرگ از صنعت، اقتصاد، عمران و مسئولیت اجتماعی تبدیل شده که آثار آن را می‌توان از خطوط تولید و پروژه‌های توسعه‌ای گرفته تا جاده‌ها، مراکز درمانی، زیرساخت‌های منطقه‌ای و زندگی روزمره مردم روستاها و شهرهای اطراف مشاهده کرد. در این راستا با مهندس اصغر باقریان مدیرعامل جوان و تلاشگر این مجموعه که با آن آشنایی کامل دارد، مردی که خود از طریق آزمون ورودی جذب مجموعه مس سونگون شده و 23 سال در قسمت های مختلف فعالیت داشت به گفت و گو نشستیم که در ذیل می خوانید.

از دل معدن تا قلب صنعت سونگون دقیقاً چه می‌کند؟

• در آغاز گفت‌وگو  اگر بخواهیم برای افکار عمومی و خوانندگان تصویری شفاف ارائه کنیم  بفرمایید مجتمع مس سونگون ورزقان دقیقاً در چه حوزه‌ای فعالیت می‌کند و مأموریت اصلی این مجموعه چیست؟

اگر بخواهیم روشن، دقیق و در عین حال جامع صحبت کنیم، باید بگوییم مأموریت اصلی مجتمع مس سونگون پس از اکتشاف ذخایر سونگون، عملیات استخراج و بهره‌برداری از ذخایر معدنی مس و تبدیل این ذخایر به محصولی با ارزش افزوده بالاتر است. نقطه آغاز فعالیت ما در معدن است جایی که عملیات حفاری، انفجار، بارگیری و حمل ماده معدنی انجام می‌شود. اما کار ما صرفاً به استخراج محدود نمی‌شود.  استخراج تنها حلقه نخست زنجیره‌ای بزرگ و پیچیده است که در ادامه به کارخانه‌های فرآوری، خطوط تغلیظ، واحدهای جانبی و در آینده به واحدهای ذوب، پالایش و تولید کاتد مس می‌رسد. ماده معدنی که از معدن استخراج می‌شود،وارد چرخه‌ای تخصصی از سنگ‌شکنی، آسیاکنی و فرآوری می‌شود تا در نهایت با رسیدن به درجه آزادی لازم،امکان جداسازی کانی‌های باارزش فراهم شود. نتیجه این فرآیند تولید کنسانتره مس است محصولی که امروز اصلی ترین خروجی‌های مجتمع به شمار می‌رود. در کنار آن، تولید کنسانتره مولیبدن را نیز به‌عنوان محصول جانبی بسیار ارزشمند داریم که از نظر اقتصادی و صنعتی اهمیت ویژه‌ای دارد.

• یعنی می‌توان گفت سونگون فقط یک معدن نیست و با یک زنجیره کامل ارزش روبه‌رو هستیم؟

دقیقاً همین‌طور است. شاید در سال‌های گذشته نگاه عمومی به سونگون بیشتر معطوف به بخش استخراج و تولید کنسانتره بود اما امروز این مجموعه در حال تبدیل شدن به یک هاب بزرگ صنعتی و معدنی در شمال‌غرب کشور است. ما دیگر فقط درباره استخراج ماده خام صحبت نمی‌کنیم امروز در سونگون از توسعه زنجیره ارزش، جلوگیری از خام‌فروشی، تولید محصول نهایی، خلق ارزش افزوده بالا، توسعه زیرساخت‌ها، اشتغال مستقیم و غیرمستقیم و نقش‌آفرینی جدی در مسئولیت اجتماعی سخن می‌گوییم. این نگاه جدید، مجتمع مس سونگون ورزقان را از یک مجموعه صرفاً معدنی به یک پیشران بزرگ توسعه منطقه‌ای تبدیل کرده است. مجموعه‌ای که هم در مقیاس استانی و هم در مقیاس ملی نقش‌آفرینی جدی دارد و می‌تواند آینده اقتصادی منطقه را متحول کند.

از ظرفیت اسمی تا عبور از مرزهای پیش‌بینی‌شده

• در خصوص ظرفیت تولید آمارها و ارقام چه می‌گویند؟ مردم معمولاً دوست دارند بدانند سونگون در چه مقیاسی فعالیت می‌کند.

 از نظر ظرفیت،مجتمع مس سونگون ورزقان یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تولیدی کشور در حوزه مس است. ظرفیت ورودی سالانه ماده معدنی در این مجتمع ۱۴ میلیون تن است. این عدد به‌تنهایی نشان‌دهنده مقیاس عظیم عملیات استخراج و فرآوری در سونگون است. از این حجم ورودی،در فرآیند تولید،حدود ۳۰۰ هزار تن کنسانتره مس و حدود ۲۵۰۰ تن کنسانتره مولیبدن تولید می‌شود. اما نکته مهم اینجاست که در عمل، عملکرد مجموعه طی سالیان اخیر از ظرفیت اسمی هم فراتر رفته است. به بیان دقیق‌تر ما در سال های اخیر به تولید بیش از ۳۳۰ هزار تن کنسانتره مس و بیش از ۳ هزار تن کنسانتره مولیبدن رسیده‌ایم. این موضوع نشان می‌دهد توان کارشناسی، مدیریت فنی، تجربه عملیاتی و بهره‌گیری از ظرفیت نیروهای متخصص داخلی این امکان را فراهم کرده که مجموعه از حدود پیش‌بینی‌شده اولیه نیز عبور کند.  این مسئله فقط یک عدد نیست بلکه نشانه‌ای روشن از بلوغ صنعتی و مدیریتی مجموعه است. وقتی یک واحد صنعتی بتواند در عمل بیش از ظرفیت اسمی خود تولید کند،یعنی هم از منظر بهره‌وری و هم از نظر بهره‌برداری مؤثر از امکانات به سطحی قابل توجه رسیده است.

• اگر بخواهیم تاریخچه توسعه سونگون را مرور کنیم، مهم‌ترین نقاط عطف این مسیر کدام‌ها بوده‌اند؟

 اگر به عقب برگردیم یکی از نقاط مهم در مسیر توسعه مجتمع مس سونگون آغاز فعالیت‌های جدی از سال 80 است که در آن مقطع فاز نخست تغلیظ به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی توسعه مجموعه در سال 85 وارد مدار شد. این اتفاق در حقیقت سکوی آغاز جهشی بود که بعدها ابعاد وسیع‌تری پیدا کرد. پس از آن توسعه مجموعه متوقف نماند و  به‌تدریج کارخانه مولیبدن راه‌اندازی شد و در ادامه هم در سال 1394  فاز دوم تغلیظ نیز به مجموعه اضافه شد.  این روند توسعه به سونگون کمک کرد تا ظرفیت تولید خود را گسترش دهد و جایگاه خود را به‌عنوان یکی از ارکان مهم صنعت مس کشور تثبیت کند.

 در کنار توسعه واحدهای فرآوری، موضوع اکتشافات مستمر نیز همواره در دستور کار بوده است. این مسئله بسیار مهم است  زیرا پایداری هر مجتمع معدنی به ذخایر قابل استخراج و چشم‌انداز بلندمدت آن بستگی دارد. خوشبختانه در سونگون،روند اکتشافات تداوم داشته و همین امر باعث شده ذخایر قابل استخراج مجموعه افزایش یابد و افق فعالیت آن روشن‌تر شود.

مگاپروژه‌هایی که آینده سونگون را دگرگون می‌کنند

• این روزها زیاد درباره مگاپروژه‌های سونگون صحبت می‌شود مهم‌ترین پروژه‌های توسعه‌ای که اکنون در این مجتمع در حال اجراست کدام‌ها هستند؟

 در حال حاضرمس سونگون در نقطه‌ای ایستاده که می‌توان آن را مرحله جهش دوم یا حتی جهش تاریخی مجموعه نامید. دو مگاپروژه بسیار مهم در این مجتمع در حال اجراست که هرکدام به‌تنهایی می‌تواند چهره اقتصادی و صنعتی منطقه را متحول کند. نخستین پروژه، فاز سوم تغلیظ سونگون است. این پروژه از اهمیت بالایی برخوردار است،زیرا با بهره‌برداری از آن حدود ۴۵۰ هزار تن به ظرفیت تولید کنسانتره مس مجموعه افزوده خواهد شد. پیشرفت فیزیکی این پروژه نیز در مقطع مورد اشاره حدود 67 درصد اعلام شده که نشان می‌دهد پروژه در مسیر عملیاتی جدی قرار دارد. دومین پروژه و شاید بتوان گفت پروژه‌ای که از نظر جایگاه منطقه ای، اثرگذاری اقتصادی و اهمیت راهبردی جایگاهی بی‌بدیل دارد.  پروژه کارخانه‌های کاتد مس سونگون است که این پروژه شامل مجموعه‌ای از واحدها و پلنت‌هاست از جمله پلنت ذوب، پالایشگاه، اسید، اکسیژن، و فلوتاسیون سرباره.

 اهمیت این پروژه در آن است که زنجیره تولید را از کنسانتره به سمت تولید مس کاتدی کامل می‌کند. به زبان ساده‌تر این پروژه قرار است کنسانتره تولیدشده در سونگون را به محصول نهایی با خلوص بسیار بالا تبدیل کند یعنی همان مس کاتدی ۹9۹.۹۹ درصد که در ادبیات فنی از آن با عنوان Five Nine یاد می‌شود.

از کنسانتره تا کاتد، پایان خام‌فروشی و آغاز ارزش افزوده واقعی

• برای خوانندگان توضیح می‌دهید که تولید کاتد چه تفاوتی با تولید کنسانتره دارد و چرا این پروژه تا این حد مهم تلقی می‌شود؟

کنسانتره مس محصولی ارزشمند است اما هنوز محصول نهایی نیست و  زمانی که شما کنسانتره تولید می‌کنید عملاً بخشی از زنجیره ارزش را طی کرده‌اید اما مرحله نهایی در واحدهای ذوب و پالایش شکل می‌گیرد. کنسانتره در کارخانه ذوب وارد فرآیندهای حرارتی و شیمیایی می‌شود، سپس در مراحل پالایش، ناخالصی‌های آن گرفته می‌شود تا در نهایت مس با خلوص بسیار بالا تولید شود.  وقتی از مس کاتدی ۹9۹.۹۹ درصد صحبت می‌کنیم در واقع از محصولی سخن می‌گوییم که در صنایع گوناگون از برق و الکترونیک گرفته تا صنایع پیشرفته کاربرد گسترده دارد. این همان نقطه‌ای است که ارزش افزوده واقعی شکل می‌گیرد. بر همین اساس راه‌اندازی پروژه کاتد سونگون نه‌تنها به معنای تکمیل زنجیره ارزش است بلکه به معنای کاهش خام‌فروشی، ایجاد صنایع پایین‌دستی، رونق اقتصادی منطقه و ارتقای جایگاه صنعتی استان نیز هست.

ارقام خیره‌کننده تولید آینده

• با بهره‌برداری از این پروژه‌ها چه تحول کمی و کیفی در تولید رخ خواهد داد؟

 برآوردها نشان می‌دهد که با به ثمر نشستن طرح‌های توسعه‌ای، به‌ویژه فاز ۳ تغلیظ و پروژه کاتد، تولید کنسانتره مس سونگون به حدود ۸۰۰ هزار تن نزدیک خواهد شد. این عدد یک جهش بسیار مهم است و نشان‌دهنده ورود سونگون به سطحی تازه از مقیاس تولید است و  از سوی دیگر این کنسانتره در زنجیره پایین‌دستی وارد کارخانه‌های جدید خواهد شد و در نهایت به حدود ۲۰۰ هزار تن مس کاتد تبدیل می‌شود و در کنار آن حدود 820 هزار تن اسید سولفوریک نیز به‌عنوان یکی از محصولات مهم جانبی تولید خواهد شد.  این اعداد فقط شاخص‌های صنعتی نیستند این‌ها شاخص‌های تحول اقتصادی‌اند. یعنی وقتی این پروژه‌ها راه‌اندازی شوند با حجم عظیمی از سرمایه‌گذاری، اشتغال، ارزش افزوده، گردش مالی و رونق صنعتی مواجه خواهیم بود که آثار آن فقط محدود به محدوده معدن یا کارخانه نمی‌ماند بلکه کل استان و حتی فراتر از آن را درگیر می‌کند.

محیط زیست دغدغه‌ای جدی در دل یک صنعت بزرگ

• یکی از پرسش‌های مهم افکار عمومی همیشه این بوده که یک پروژه عظیم معدنی و صنعتی چگونه می‌تواند با ملاحظات زیست‌محیطی همراه باشد. رویکرد سونگون در این زمینه چیست؟

 یکی از پرسش‌های مهم افکار عمومی این است که یک پروژه بزرگ معدنی و صنعتی چگونه می‌تواند با ملاحظات زیست‌محیطی همراه باشد. رویکرد سونگون در این زمینه بر پذیرش واقعیت آثار معدنی و تلاش برای کاهش حداکثری آسیب‌ها استوار است. در پروژه‌های توسعه‌ای، به‌ویژه بخش ذوب و پالایش، کنترل گاز SO2 اهمیت ویژه‌ای دارد، به همین دلیل، احداث کارخانه اسید سولفوریک پیش‌بینی شده تا این گاز به‌جای رهاسازی در محیط، جمع‌آوری و به محصول صنعتی قابل استفاده تبدیل شود. همچنین در حالی که استانداردهای صنعتی بین المللی میزان خروجی دودکش باید زیر 200mg/Nm3 تعیین کرده، طراحی این کارخانه با هدف کاهش خروجی به کمتر از mg/Nm350 انجام شده است. در کنار تولید پایدار در حوزه مدیریت پساب نیز پروژه‌هایی برای جمع‌آوری، کنترل و تصفیه روان‌آب‌ها و کاهش بار آلایندگی مناطق پایین‌دست تعریف شده است. علاوه بر این، طرح‌های درختکاری و سایر برنامه‌های زیست‌محیطی در دستور کار قرار دارد

اشتغال تپش اقتصادی سونگون در منطقه

• یکی از مهم‌ترین اثرات این مجتمع اشتغال‌زایی می باشد در این زمینه چه تصویری می‌توان ارائه کرد؟

 بدون اغراق باید گفت که مجتمع مس سونگون ورزقان یکی از مهم‌ترین موتورهای اشتغال در منطقه و استان است. طبق آنچه اعلام شده در مجموعه بخش تولید و توسعه شامل شرکت مس و پیمانکاران فعال حدود ۸۰۰۰ نفر اشتغال مستقیم وجود دارد.  این عدد به‌تنهایی بسیار قابل توجه است اما اهمیت اصلی زمانی روشن‌تر می‌شود که اشتغال غیرمستقیم را هم در نظر بگیریم. اشتغال غیرمستقیم می‌تواند تا چندین برابر اشتغال مستقیم باشد. این یعنی فعالیت سونگون فقط به پرسنل داخل معدن و کارخانه محدود نیست بلکه بر حمل‌ونقل، خدمات، مصالح، تأمین کالا، پیمانکاران جزء، پروژه‌های جنبی، بازار محلی، کسب‌وکارهای شهرستانی و استانی و زنجیره گسترده‌ای از فعالیت‌های اقتصادی اثر می‌گذارد.

مسئولیت اجتماعی ضلع سوم سونگون

• در صحبت‌ها تأکید شد که فعالیت‌های مجتمع را می‌توان در سه ضلع تولید، توسعه و مسئولیت اجتماعی تعریف کرد. در بخش مسئولیت اجتماعی مهم‌ترین اقدامات چه بوده است؟

 اگر تولید و توسعه دو ضلع اصلی کارکرد صنعتی سونگون باشند مسئولیت اجتماعی ضلع سوم و مکمل آن است. در واقع سونگون در کنار نقش صنعتی خود کوشیده در حوزه‌های عمومی، اجتماعی، درمانی، عمرانی، فرهنگی و حمایتی نیز حضور مؤثر داشته باشد، از جمله مهم‌ترین اقدامات، مشارکت و نقش‌آفرینی در پروژه‌های راهبردی نظیر بزرگراه خواجه-ورزقان و مسیر ورزقان- نوردوز است.  این پروژه‌ها فقط پروژه‌های عمرانی ساده نیستند بلکه شریان‌های توسعه، امنیت، ارتباطات و رونق اقتصادی منطقه محسوب می‌شوند.  در بخش درمان هم  اقدامات مهمی انجام شده است از جمله تأمین دستگاه سی‌تی‌اسکن پیشرفته برای بیمارستان ورزقان و همچنین خرید دستگاه سونوگرافی پیشرفته که در بیمارستان نصب و در حال بهره‌برداری می باشد. همچنین مرکز طب کار در ورزقان با حمایت مجموعه راه‌اندازی شده تا کارکنان مجتمع و پیمانکاران برای امور مرتبط با طب کار مجبور نباشند به شهرهای دیگر مراجعه کنند همچنین در طول سال برنامه‌هایی در قالب اردوی جهادیو درمانی برگزار می‌شود که شامل ارائه خدمات پزشکی عمومی، دندان‌پزشکی، دارو و برخی خدمات تخصصی به جامعه هدف در شهرستان ورزقان، روستاهای اطراف و خاروانا ‌است.  این خدمات به‌ویژه در مناطق کمتر برخوردار اثر اجتماعی قابل توجهی دارد.  از کمک به نیازمندان و بیماران صعب‌العلاج گرفته تا تهیه جهیزیه، اجرای رزمایش‌های کمک مؤمنانه در مناسبت‌های مختلف مانند ماه رمضان، سال نو و اعیاد مذهبی و همکاری با نهادهایی مانند کمیته امداد و بهزیستی همگی بخشی از این مسئولیت اجتماعی است.

 در حوزه آموزش نیز حمایت‌هایی از مدارس شبانه‌روزی ورزقان و خاروانا صورت گرفته از تجهیز مدارس گرفته تا پشتیبانی و تأمین مواد غذایی در طول سال. این بخش از فعالیت‌ها شاید در ظاهر کمتر دیده شود اما از نظر اثرگذاری اجتماعی بسیار مهم است.

مجموعه در حوزه فرهنگی، هنری و مذهبی نیز مشارکت فعال دارد از پشتیبانی مناسبت‌های مذهبی و ملی گرفته تا همراهی با برنامه‌های منطقه‌ای و فعالیت‌های اجتماعی در شهر ورزقان و مناطق اطراف. یکی دیگر از محورهای مهم نیز سوخت‌رسانی به روستاهای اطراف معدن در فصول سرد سال است. روستاهایی که گاه به‌دلیل شرایط خاص اقلیمی و مسیرهای دشوار نیازمند پشتیبانی ویژه هستند.

• اشاره‌ای هم به معارضان محلی و مسائل منطقه‌ای شده بود. در این مورد چه برداشتی می‌توان داشت؟

 در پروژه‌های بزرگ صنعتی به‌ویژه در مناطقی که با اراضی روستایی مسائل تملک یا حساسیت‌های اجتماعی روبه‌رو هستیم بروز برخی تعارضات محلی دور از انتظار نیست در یکی از پروژه‌ها موضوعاتی از جنس تملک و معارضان محلی وجود داشته اما بخش عمده‌ای از این مسائل با تعامل، گفت‌وگو و انجام اقدامات در چارچوب مسئولیت اجتماعی تا حدود زیادی حل شده است. این نکته مهمی است زیرا نشان می‌دهد نگاه مجموعه فقط فنی و اجرایی نیست بلکه به رضایت نسبی جامعه پیرامونی و کاهش تنش‌های اجتماعی نیز توجه دارد. در بسیاری از پروژه‌های بزرگ فقدان همین رویکرد می‌تواند به بحران تبدیل شود اما وقتی شرکت تلاش می‌کند از مسیر گفت‌وگو و خدمات اجتماعی وارد شود امکان حل مسائل نیز بیشتر می‌شود.

پروژه‌های زیرساختی ستون‌های پنهان توسعه

• در کنار طرح‌های اصلی به پروژه‌های زیرساختی مانند آب و برق هم اشاره شد.  این پروژه‌ها چه جایگاهی دارند؟

 پروژه‌های زیرساختی شاید کمتر در معرض دید عمومی باشند اما در عمل ستون‌های اصلی توسعه‌اند. در سونگون موضوعاتی مانند تأمین آب، خطوط انتقال آب و برق، پست برق، انتقال و استفاده از پساب تصفیه‌شده و حتی پروژه‌هایی نظیر نیروگاه خورشیدی در هریس بخشی از برنامه‌های توسعه‌ای مجموعه است. این پروژه‌ها نشان می‌دهند که توسعه صنعتی در سونگون صرفاً به معنای احداث یک کارخانه جدید نیست بلکه نیازمند ایجاد شبکه‌ای از زیرساخت‌های حیاتی است تا این توسعه پایدار ممکن و قابل اتکا باشد.

سونگون در آستانه یک جهش تاریخی

• اگر بخواهید در پایان یک تصویر کلی از وضعیت و آینده سونگون ارائه دهید چه خواهید گفت؟

مجتمع مس سونگون امروز در موقعیتی قرار دارد که می‌توان آن را نقطه تلاقی تولید، توسعه و مسئولیت اجتماعی و زیست محیطی دانست.  از یک‌سو مجموعه در حوزه تولید کنسانتره  مس و مولیبدن عملکردی قابل توجه و حتی فراتر از ظرفیت اسمی داشته است.  از سوی دیگر با اجرای مگاپروژه‌هایی مانند فاز ۳ تغلیظ و کارخانه‌های کاتد مس، در آستانه ورود به مرحله‌ای تازه از ارزش‌آفرینی قرار دارد مرحله‌ای که در آن زنجیره تولید کامل‌تر می‌شود، خام‌فروشی کاهش می‌یابد و ارزش افزوده بالا می‌رود و اقتصاد منطقه جان تازه‌ای می‌گیرد. در کنار همه این‌ها مس سونگون تلاش کرده نشان دهد که یک صنعت بزرگ می‌تواند نسبت به محیط زیست، جامعه محلی، بهداشت و درمان، راه‌سازی، آموزش، حمایت‌های اجتماعی و امور فرهنگی نیز بی‌تفاوت نباشد. به بیان روشن‌تر سونگون فقط یک معدن نیست یک پیشران توسعه منطقه‌ای است.  مجموعه‌ای که از دل کوه ثروت استخراج می‌کند اما اگر برنامه‌هایش به سرانجام برسد این ثروت را در قالب اشتغال، زیرساخت، رفاه، ارزش افزوده و امید، دوباره به منطقه بازمی‌گرداند.

#اصغر_باقریان #سونگون #مجتمع_مس_سونگون #مس #ورزقان #مدیر_عامل_مس_سونگون

#بهار_وطن #مس_سونگون  #کنسانتره_مس