سردرود سال‌هاست به عنوان شهر هنر و صنعت شناخته می‌شود؛ شهری که نامش با تابلوفرش گره خورده و در دل خود ظرفیت‌های اقتصادی بزرگی پنهان دارد. اما برای تبدیل این ظرفیت‌ها به توسعه واقعی تنها داشتن استعداد و تولید کافی نیست مدیریت علمی، نگاه حقوقی دقیق و برنامه‌ریزی برای سرمایه‌گذاری پایدار نیز لازم است.

در گفت‌وگویی تفصیلی  بهار وطن نیوز با دکتر محمد زینالی معاون و جانشین شهردار سردرود از تجربه‌های اجرایی، چالش‌های مدیریت شهری و آینده‌ای که می‌توان برای این شهر ترسیم کرد سخن گفته‌ایم.

مدیریت شهری امروز دیگر صرفاً اداره امور روزمره نیست بلکه مجموعه‌ای از تصمیم‌های حقوقی، اقتصادی و اجتماعی است که می‌تواند مسیر یک شهر را برای سال‌ها تعیین کند. در چنین شرایطی حضور مدیرانی که هم با ساختارهای حاکمیتی آشنا باشند و هم نگاه توسعه‌محور داشته باشند، اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.

دکتر محمد زینالی از جمله مدیرانی است که مسیر حرفه‌ای خود را در تقاطع حقوق، مدیریت شهری و سرمایه‌گذاری طی کرده است. او که متولد شهر سردرود و دارای دکتری حقوق بین‌الملل است سال‌ها در حوزه‌های مختلف اجرایی، حقوقی و اقتصادی فعالیت داشته و اکنون در جایگاه جانشین شهردار تلاش می‌کند با نگاهی علمی و برنامه‌محور به توسعه شهر کمک کند.

در این گفت‌وگو درباره سوابق کاری، شناخت او از ظرفیت‌های سردرود و چشم‌انداز آینده این شهر صحبت کرده‌ایم.

• آقای دکتر برای شروع گفت‌وگو لطفاً کمی از خودتان و مسیر علمی و اجرایی‌تان برای خوانندگان بگویید.

من محمد زینالی متولد سال ۱۳۶۱ در شهر سردرود هستم. تحصیلاتم را تا مقطع دکتری در رشته حقوق بین‌الملل ادامه داده‌ام و به عنوان کارمند رسمی وزارت کشور از طریق آزمون رسمی وارد نظام اداری کشور شده‌ام. مسیر حرفه‌ای من در طول سال‌های گذشته در چند حوزه مختلف شکل گرفته است. حدود پنج سال در مجموعه بخشداری مرکزی و فرمانداری تبریز فعالیت داشته‌ام و در آنجا با ساختار تصمیم‌گیری‌های استانی هماهنگی بین دستگاه‌ها و سازوکارهای نظارتی از نزدیک آشنا شدم. این تجربه برای من بسیار ارزشمند بود زیرا درک دقیق‌تری از نحوه حکمرانی محلی و سازوکارهای اجرایی کشور ایجاد کرد.

در کنار آن در حوزه حقوقی و قراردادی نیز فعالیت گسترده‌ای داشته‌ام از جمله به عنوان کارشناس و مدیر حقوقی شهرداری، نماینده شهرداری در دفتر دیوان عدالت اداری و همچنین عضویت در کمیته‌های مختلف مانند کمیته حل اختلاف کارگری، کمیسیون ارزیابی، کمیته توافقات و کمیسیون تحویل معاملات عمده.

اما بخش مهم دیگری از فعالیت‌های من مربوط به حوزه سرمایه‌گذاری شهری است. به عنوان مسئول سرمایه‌گذاری شهری رئیس کارگروه کارشناسی سرمایه‌گذاری و عضو کمیته فنی و بازرگانی سرمایه‌گذاری در بررسی و طراحی بسته‌های سرمایه‌گذاری شهری مشارکت داشته‌ام.

در کنار این فعالیت‌ها تدریس در دانشگاه نیز بخشی از زندگی حرفه‌ای من بوده و در گروه‌های حقوق، آموزش ابتدایی و مدیریت صنعتی به عنوان مدرس دانشگاه فعالیت کرده‌ام. این ترکیب علمی و اجرایی باعث شده نگاه مدیریتی من بیشتر مبتنی بر تحلیل حقوقی، ارزیابی ریسک و برنامه‌ریزی توسعه‌محور باشد.

• به عنوان مدیری که سال‌ها در حوزه حقوقی و شهری فعالیت داشته‌اید، شناخت شما از شهر سردرود چیست؟

می توان گفت سردرود  شهری است با هویتی بسیار خاص، شهری که هم ریشه‌های عمیق هنری دارد و هم ظرفیت‌های اقتصادی قابل توجهی در دل خود جای داده است. مهم‌ترین ویژگی این شهر پیوند هنر و صنعت در تولید تابلوفرش است که نه تنها یک فعالیت اقتصادی بلکه بخشی از هویت فرهنگی شهر محسوب می‌شود.

شناخت من از شهر بیشتر بر اساس تجربه‌های زیستی و همچنین عملی در حوزه‌های حقوقی، ارزیابی املاک، توافقات شهری و فرآیندهای سرمایه‌گذاری شکل گرفته است. وقتی از منظر مدیریتی به شهر نگاه می‌کنیم چند مسئله اساسی بیشتر از سایر موضوعات خود را نشان می‌دهد.

نخست ساختار درآمدی شهرداری است که هنوز تا حد زیادی به درآمدهای ناپایدار ساختمانی وابسته است و باید به سمت درآمدهای پایدار حرکت کند. دوم موضوع زیرساخت‌های شهری به ویژه در حوزه تملک و مسیرگشایی معابر است که نقش مهمی در توسعه کالبدی شهر دارد و سوم ضرورت تبدیل ظرفیت تولید تابلوفرش به یک زنجیره کامل ارزش اقتصادی یعنی از تولید تا نمایشگاه، برندینگ و صادرات.

• به نظر شما مهم‌ترین ظرفیت‌های اقتصادی و راهبردی سردرود چیست؟

بدون تردید مهم‌ترین مزیت شهر سردرود، جایگاه آن به عنوان قطب تولید تابلوفرش کشور است. تعداد زیادی از کارگاه‌ها و هنرمندان در این حوزه فعالیت می‌کنند و نیروی انسانی ماهر یکی از سرمایه‌های ارزشمند شهر محسوب می‌شود.

در کنار این موضوع، موقعیت جغرافیایی شهر نیز یک مزیت مهم است. سردرود در یکی از مسیرهای ارتباطی مهم شمال‌غرب کشور قرار گرفته و این موقعیت می‌تواند زمینه‌ساز توسعه فعالیت‌های اقتصادی و خدماتی باشد.

با این حال یکی از خلأهای مهم در شهر نبود یک ساختار نمایشگاهی و صادراتی منسجم برای معرفی و عرضه این هنر–صنعت است. اگر بتوان چنین ساختاری ایجاد کرد، ارزش افزوده بسیار قابل توجهی برای اقتصاد شهر به وجود خواهد آمد.

• موقعیت جغرافیایی شهر چه تأثیری بر آینده آن می‌تواند داشته باشد؟

همجواری سردرود با کلان‌شهر تبریز یک فرصت مهم اقتصادی است. این نزدیکی می‌تواند به جای آنکه یک چالش باشد به یک مزیت تبدیل شود. بسیاری از شهرهای موفق در دنیا در کنار کلان‌شهرها رشد کرده‌اند و نقش مکمل اقتصادی برای آن‌ها ایفا می‌کنند.

با توجه به موقعیت جغرافیایی، می‌توان آینده‌ای را تصور کرد که در آن سردرود به یک مرکز تخصصی نمایشگاهی در حوزه هنر و صنعت تبدیل شود. همچنین توسعه خدمات لجستیکی و بین‌راهی، جذب سرمایه‌گذاری در پروژه‌های تجاری و خدماتی و ایجاد مراکز عرضه محصولات هنری می‌تواند بخشی از این آینده باشد.

• با توجه به تجربه شما در حوزه سرمایه‌گذاری شهری، چه رویکردی را در این زمینه دنبال می‌کنید؟

در حوزه سرمایه‌گذاری شهری مهم‌ترین اصل از نظر من چارچوب‌مند کردن فرآیندها و حفظ منافع عمومی است. سرمایه‌گذاری زمانی موفق خواهد بود که هم برای بخش خصوصی جذاب باشد و هم منافع شهر و شهروندان در آن به درستی تأمین شود.

در همین چارچوب چند پروژه مهم می‌تواند در اولویت قرار گیرد از جمله احداث نمایشگاه دائمی تابلوفرش که می‌تواند به یک مرکز اقتصادی و گردشگری تبدیل شود. همچنین ایجاد مجتمع‌های خدماتی و رفاهی در محورهای مواصلاتی، احداث پارکینگ‌های طبقاتی به صورت مشارکتی و اجرای پروژه‌های تجاری و اداری با مدل‌های مشارکتی از جمله BOT از دیگر گزینه‌های قابل بررسی است.

اصل اساسی در این میان آن است که دارایی‌های شهری به جای فروش به منابع پایدار درآمدی تبدیل شوند. شهر نباید سرمایه‌های خود را بفروشد بلکه باید آن‌ها را به گونه‌ای مدیریت کند که برای سال‌های طولانی ارزش اقتصادی ایجاد کنند.

• اگر بخواهید عملکرد دوره ششم مدیریت شهری را ارزیابی کنید چه نکاتی را برجسته می‌دانید؟

به نظر من یکی از ویژگی‌های مهم دوره ششم تمرکز بر زیرساخت‌ها و ایجاد انضباط حقوقی در پروژه‌های شهری بوده است. در این دوره تلاش شده بسیاری از پروژه‌ها با دقت حقوقی بیشتری بررسی و اجرا شوند تا ریسک‌های احتمالی کاهش پیدا کند.

از سوی دیگر فعال شدن کمیته‌های تخصصی و افزایش هماهنگی میان شورا و شهرداری نیز از جمله نکات مثبت این دوره بوده است. این هماهنگی باعث می‌شود تصمیم‌ها سریع‌تر و با پشتوانه کارشناسی بیشتری اتخاذ شوند.

• یکی از موضوعات مهم در مدیریت شهری، تملک و مسیرگشایی معابر است. این موضوع را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

تملک و بازگشایی معابر از پیچیده‌ترین بخش‌های مدیریت شهری است. این موضوع فقط یک پروژه عمرانی نیست بلکه ترکیبی از مسائل حقوقی، اجتماعی و اقتصادی است و برای موفقیت در چنین پروژه‌هایی چند عامل بسیار مهم است نخست ارزیابی دقیق کارشناسی دوم رعایت عدالت در پرداخت‌ها و سوم جلب اعتماد و همراهی مردم که خوشبختانه در بسیاری از پروژه‌های این دوره همراهی شهروندان و شفافیت در فرآیندها نقش مهمی در پیشرفت کارها داشته است. وقتی مردم احساس کنند تصمیم‌ها منصفانه و در جهت منافع عمومی است، همکاری آن‌ها نیز بیشتر می‌شود.

• اگر بخواهید چشم‌انداز آینده سردرود را در یک جمله توصیف کنید، چه تصویری ارائه می‌دهید؟

تصویری که می‌توان برای آینده شهر ترسیم کرد این است: سردرود شهر هنر و صنعت با زیرساخت‌های اصلاح‌شده و ساختار سرمایه‌گذاری پایدار و برای رسیدن به چنین چشم‌اندازی باید چند مسیر به صورت همزمان دنبال شود؛ تکمیل شبکه معابر اصلی شهر افزایش سهم درآمدهای پایدار، شفافیت در فرآیندهای حقوقی و توسعه پروژه‌های مشارکتی و اگر این مسیر با برنامه‌ریزی و همراهی مردم ادامه پیدا کند می‌توان امیدوار بود که سردرود در سال‌های آینده به جایگاهی برسد که شایسته ظرفیت‌های فرهنگی و اقتصادی آن است.