گردشگری و تجارت دو عضو و مولفه بزرگ در شناسایی و کشف دنیای جدید بوده است. هر دو امر در گسترش فرهنگ، آداب و رسوم، سنت‌ها، عقاید و باورهای دینی نقش بایسته ای داشته اند. جهان ناشناخته به دست همین گردشگران و تاجران کشف شده است و اکنون شده‌ایم ۲۰۰ کشور روی کره زمین با اقیانوس‌ها، جنگل‌ها، دریاها، خشکی‌هایی که در آن وجود دارد.

در عصر امروزی هم، گردشگری و تجارت همچنان پیشران توسعه کشورها هستند. و هر دو لازم و ملزوم یکدیگر تلقی می‌شوند. ژاپن که چهارمین کشور دنیا از نظر اقتصاد بزرگ گردشگری دنیا و دومین کشور آسیایی محسوب می‌شود از دهه ۹۰ میلادی تصمیم گرفت. که سفیران خود را در کشورهای جهان نه از میان ” دیپلمات ها” بلکه ” اقتصادانان و بازرگانان و کارآفرینان” برگزیند.
استدلال مقامات ژاپن بر این پایه استوار بود که ژاپن به دنبال بازار برای فروش کالاها و ظرفیت سازی برای اقتصاد بزرگ خود در عرصه جهانی است. لذا باید از حوزه سیاست تغییر ریل به حوزه اقتصاد، بازرگانی و تجارت بدهد.
گزارش شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC ) ۱۰ اقتصاد بزرگ گردشگری جهان در سال ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ را به ترتیب: آمریکا، چین، آلمان، ژاپن، بریتانیا، فرانسه، مکزیک، هند، ایتالیا و اسپانیا معرفی کرده است. آمریکا با ۳/۲ تریلیون دلار و چین ۳/۱ تریلیون دلار در رقابت با هم و از سایر کشورها پیشی گرفته اند.
روز جهانی گردشگری فرصتی است تا ضمن قدردانی از همه دست‌اندرکاران، صنوف، تشکل‌ها، انجمن‌ها، فعالان حوزه گردشگری به ویژه از همکاران پرتلاش خودم در خانواده بزرگ میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و تبریک این روز و هفته به همه آنان بایسته است.
درباره مهم‌ترین اولویت‌ها و چالش‌های «حوزه گردشگری در ایران» نکاتی را مورد توجه قرار دهیم.

نخست آنکه گردشگری در نظام حکمرانی و مدیریتی کشور باید از جایگاه شایسته‌ای برخوردار باشد.
این حوزه امید آفرین، موجب رونق کسب و کار، اشتغال‌زا و نقش مهمی در تامین امنیت ملی کشور دارد.
دوم: گردشگری باید در نظام برنامه‌ریزی، تخصیص بودجه و اعتبارات در صدر قرار گیرد.
نظام بانکی و پولی کشور تکالیف و تعهدات خود را با آن تنظیم کند. اگر چه باید از اهتمام بانک‌ها در دو سال اخیر برای تخصیص اعتبارات تشکر بایسته داشت. در ۲ سال اخیر تخصیص اعتبارات مالی و بانکی از چهار همت بالغ بر۴۰ همت افزایش یافته است. اگرچه نیاز واقعی این حوزه ۵۰۰ همت می‌باشد.
سوم: حمایت همه جانبه از تشکل‌ها، صنوف و انجمن‌های تخصصی و غیردولتی
واقعیت آن است که بار اصلی گردشگری بر دوش بخش خصوصی و غیردولتی است دولت در نقش سیاست‌گذار، تسهیل‌گر، هدایت‌گر و نظارتی و اعمال قوانین و مقررات باید اقدام کند. حمایت هم باید واقعی و همه جانبه باشد.
خود تشکل‌ها باید در سیاست‌گذاری و نظام برنامه‌ریزی مشارکت فعالی داشته باشند. با حضور آنان اقدام درست حتماً صورت خواهد گرفت.
چهارم: اصلاح قوانین و مقررات و حذف بورکراسی اداری ناکارآمد.
در حوزه گردشگری سند ملی گردشگری مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی به عنوان بالاترین سند مورد نیاز است که همکاران در حال تدوین و تهیه هستند که لازمه آن حضور و مشارکت فعال همه صنوف است.اما فراتر از آن در حوزه گردشگری نیاز به «اتاق وضعیت» و «قرارگاه مرکزی» هستیم. اینکه برای هماهنگی سفرهای داخلی باید ۲۷ وزارتخانه، سازمان، نهاد گردهم آیند تا بتوانند سرویس‌دهی به مسافران دهند. حکایت از وضعیت نارکارآمدی سیستم اجرایی است. دیگر آنکه ” فرماندهی واحد برای گردشگری در کشور” لازم است.
برای یک دهه همه مسئولان ذیربط اختیارات خود را به این فرماندهی واحد تفویض کنند تا انواع گردشگری از سیاحتی، زیارتی، سلامت… بتوانند خود را تعریف کند.
ما برای آنکه جایگاه شایسته‌ای برای حوزه گردشگری پیدا کنیم. براساس برنامه هفتم پیشرفت لازم است سالانه ۱۰۰ هتل بسازیم. الان ۱۵۷۰ هتل در کشور داریم که باید تا پایان برنامه هفتم به ۱۹۰۰ برسد. نزدیک به ۱۰ هزار اتوبوس پیشرفته، ۵۰۰ فروند هواپیمای مسافربری نو و امن، فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های لازم، حمل و نقل ریلی و جاده‌ای همه و همه از لوازم این مساله است.
ثبت میانگین روزانه ۱۴۴۷ پرواز در فرودگاه استانبول که آن را در صدر پرترافیک‌ترین فرودگاه اروپا قرار داده است را مداخله کنید و فاصله ناپیمودنی خود را بدانیم.
پنجم: ایران در حوزه میراث فرهنگی، و جاذبه‌های تاریخی و تمدنی جزو ۱۰ کشور نخست دنیاست.
۳۰ اثر ایران که در فهرست جهانی یونسکو ثبت شده است در ۱۱۳ نقطه کشور بهترین دلیل برای جلب گردشگری است. اصولاً رابطه معناداری میان سایت‌های جهانی و گردشگری وجود دارد. آنچه که ما را رنج می‌دهد. «ایران هراسی» است که کشورهای سلطه‌گر علیه ایران به نادرست براه انداخته‌اند. «هشدار امنیتی به شهروندان خود می‌دهند که به ایران سفر نکنند» اینکه از خرداد ۱۴۰۴ تا کنون ایران درگیر جنگ تجاوزکارانه آمریکا و اسرائیل و متحدان عربی و غربی آنها شده است، تشدید تحریم‌ها از جمله محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های پروازی قابل درک است.
اما بحث بر سر این است که ” نظام گردشگری ایران” نیاز به رسانه دارد. شبکه مستقل رادیویی و تلویزیونی، تغییر رویکرد رایزنی های فرهنگی و اقتصادی ایران در سراسر جهان به حوزه گردشگری و نقش کلیدی در سیاست گذاری و مدیریتی به حوزه میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی محول کردن یک امر ” اجتناب ناپذیر ” است. ما باید بتوانیم ” ایران جذاب، دیدنی، تاریخی و مردم میهمان نواز و فرهنگ دوست آن را ” به جهانیان معرفی کنیم. این امر با رسانه، معرفی، آموزش، برگزاری رویدادها، شرکت فعال در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی مقدور است.
اگر خواهان رهایی از اقتصاد وابسته به نفت هستیم باید ” حوزه گردشگری ” را دریابیم.
اینکه ۳۰۱۷ پروژه انواع گردشگری با حجم سرمایه گذاری بیش از ۱۳۰۰ همت و فرصت شغلی ۱۰۰ هزار نفر در دستور کار صنعت گردشگری کشور است یعنی کارآفرینان و سرمایه گذاران کشور در خط مقدم جبهه اقتصادی، تولید و کارآفرینی قراردارند و با امید به آینده و عشق به وطن بدنبال آبادانی، عمران، سربلندی و پیشرفت کشور هستند .قدردان همه تلاشگران هستیم.
روز جهانی گردشگری که در سال ۲۰۲۶ با دستور کار “دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری”اعلام شده است را گرامی میداریم.

استاد دانشگاه، قائم مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی