دکتر رضا جعفری رئیس انجمن صنایع غذایی آذربایجان شرقی :

آذربایجان بر لبه توسعه قرار دارد و اتاق بازرگانی و صنعت غذا در عبور از چالش‌ها نقش مهمی دارد

به گزارش بهار وطن – در روزگار پرفراز و نشیب اقتصاد ایران، اتاق‌های بازرگانی نقش چشمگیر و تعیین‌کننده‌ای در تسهیل ارتباط بخش خصوصی و دولتی ایفا می‌کنند. مشاوره به قوای سه‌گانه و ایجاد پلی میان فعالان اقتصادی و بدنه حکومت، تنها بخشی از رسالت‌های این نهاد به شمار می‌رود. تبریز و استان‌های آذربایجان، به پشتوانه سابقه تاریخی در مسیر جاده ابریشم، پیوسته یکی از قطب‌های مهم بازرگانی و صادرات کشور بوده‌اند.

امروز، با وجود شرایط دشوار تحریم‌ها و چالش‌های بزرگ بین‌المللی، فعالان اقتصادی و صنعتگران منطقه در خط مقدم پیکار با مشکلات تولید و صادرات ایستاده‌اند. حضور نامداران این عرصه در هیئت نمایندگان اتاق‌های بازرگانی و انجمن‌های تخصصی، بستر گفتگو و انتقال دغدغه‌ها به سطوح عالی تصمیم‌گیری را فراهم ساخته است. این حمایت معنوی و حرفه‌ای، نقش مهمی در تداوم فعالیت صنایعی ایفا می‌کند که با جان و مال پای کار رونق ملی ایستاده‌اند.

در این میان، صنایعی همچون صنعت غذایی آذربایجان شرقی که ریشه در تاریخ و فرهنگ منطقه دارد، بار سنگین اشتغال و ارزش افزوده را بر دوش می‌کشد و با محوریت صادرات، نام ایران را در بازار کشورهای همسایه و منطقه زنده نگه داشته‌ است. تعامل سازنده بین نهادهای تخصصی، انجمن‌ها و اتاق بازرگانی سنگ‌بنای عبور از مشکلات زنجیره تولید تا حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی را پی‌ریزی می‌کند.

استان آذربایجان شرقی به عنوان یکی از قطب‌های تاریخی و امروزی تجارت کشور، از دیرباز صاحب سهم پررنگی در مراودات تجاری داخلی و خارجی ایران بوده است. نزدیکی جغرافیایی به کشورهای منطقه و وجود زیرساخت‌های منحصر به فرد، ظرفیت ویژه‌ای برای شکوفایی اقتصادی این خطه به وجود آورده است. 

آنچه در ادامه می‌آید، بخش‌هایی از گفتگوی تحلیلی با دکتر جعفری، فعال برجسته اقتصادی و رئیس انجمن صنایع غذایی استان آذربایجان شرقی است.

دکتر رضا جعفری، موسس و مدیرعامل گروه صنعتی پامین و همچنین رئیس انجمن صنایع غذایی آذربایجان شرقی است. ایشان به عنوان یکی از کارآفرینان برجسته در حوزه صنایع غذایی شناخته می‌شود و در زمینه‌های مختلفی از جمله عضویت در هیئت رئیسه انجمن مدیران صنایع کشور و خانه صنعت و معدن استان فعال است.

دکتر جعفری در زمینه توسعه صنایع تبدیلی و لزوم حمایت از آن‌ها در شرایط کشور تأکید دارد و به اهمیت استفاده از تکنولوژی‌های روز دنیا در کسب و کارها، به ویژه در صنایع غذایی اشاره می‌کند. ایشان همچنین به ظرفیت بالای آذربایجان شرقی در تولید محصولات کشاورزی و صنایع غذایی و به ویژه تولید شیرینی و شکلات در این استان اشاره کرده‌اند.

علاوه بر این، دکتر جعفری به عنوان نماینده اتاق بازرگانی ایران در کمیسیون تخصصی شورای عالی استاندارد نیز فعالیت می‌کند.

 وی در این گفتگو، با تبیین جایگاه اتاق و صنایع آذربایجان، به تشریح ظرفیت‌ها، دردها، راه‌حل‌ها و افق‌های پیش‌رو پرداخته است.

مشاور سه قوه و حلقه وصل بخش خصوصی و دولت

وی درباره وظایف اتاق بازرگانی اظهار داشت:  اتاق بازرگانی، صنایع و معادن ایران و اتاق‌های استان‌ها طبق قانون، مشاور قوای سه‌گانه محسوب می‌شوند و وظیفه‌شان ایجاد رگولاتوری میان بخش خصوصی و بخش حاکمیتی و دولتی است. در امر صادرات هم می‌توانند با انعکاس به‌موقع و صحیح مشکلات و راهکارها به مراجع تصمیم‌گیری کشوری و استانی، بسیار مؤثر واقع شوند.

وی افزود:  اتاق وظیفه دارد در زمینه تسهیل حضور بازرگانان، تجار، صنعتگران و معدنکاران در نمایشگاه‌ها و رویدادهای بین‌المللی فعالیت کند؛ چه این مساعدت معنوی باشد و چه مادی. حضور تجار در چنین ایونت‌هایی و مذاکره با طرف‌های خارجی، به‌طور طبیعی به تسهیل امر صادرات کمک می‌کند.

وی گفت:  از دیگر نقش‌های اتاق، ساماندهی رایزنان بازرگانی و سفرای کشورهای خارجی در ایران و بالعکس است. اتاق‌ها میزبان این هیئت‌ها هستند و مشکلات حوزه صادرات را چه به‌صورت موردی و چه کلی مطرح و پیگیری می‌کنند. این سه محور، رسالت اصلی اتاق‌های بازرگانی سراسر کشور است. اتاق تبریز هم، به‌عنوان بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین اتاق کشور، با تمام قوا در این مسیر فعال است.

وی ادامه داد:  در کنار این نهادها، کمیسیون صادرات و مدیریت واردات با جلسات و رویدادهای تخصصی فعالیت می‌کند. امور بین‌الملل اتاق نیز فعالانه پیگیر کارت‌های خارج از کشور و حضور نمایشگاهی است.

موقعیت استراتژیک آذربایجان؛ قلب تجارت ملی

در پاسخ به جایگاه آذربایجان در اقتصاد ملی دکتر جعفری گفت: کل منطقه آذربایجان شامل استان‌های شرقی، غربی، اردبیل و زنجان، از دیرباز در مسیر جاده ابریشم قرار داشته است. تبریز، پایتخت تجاری این منطقه، همواره یکی از مراکز مهم تجارت ایران بوده و بزرگ‌ترین بازار مسقف جهان را در خود جای داده است.

وی افزود:  همسایگی آذربایجان با کشورهای همجوار متعدد و قرار گرفتن در مسیر ترانزیت آسیای شرقی به اروپا، هم در گذشته و هم امروز، این قطب را به نقشی ویژه و ممتاز رسانده است. البته برخی مشکلات سیاسی_اقتصادی سال‌های اخیر، تا حدی نقش آذربایجان را کمرنگ کرده است.

تحریم، نقل و انتقال مالی و برق؛ سه درد اصلی صنعت و صادرات

دکتر جعفری درباره موانع اقتصادی خاطرنشان کرد:  عمده مشکلات اعضای ما، مربوط به تحریم‌ها و انتقال مالی است. هم تحریم‌ها و هم سیستم‌های نقل و انتقال مالی، به دلیل سیاست‌های کلان که در اختیار اتاق نیست، مانعی جدی‌اند. اگر این مشکلات نبودند، به‌ویژه در حوزه صادرات، بسیار موفق‌تر عمل می‌کردیم.

وی ادامه داد:  در تولید داخلی هم یکی از معضلات، کارشکنی‌های سیستم مالی و بانک‌هاست که تأمین مالی واحدهای تولیدی را دشوار کرده است. قطع برق و تأمین انرژی هم اخیراً معضل جدی برای کارخانه‌ها بوده و لطمات سنگینی وارد کرده است.

صنایع غذایی آذربایجان شرقی؛ قطب اشتغال و صادرات

رئیس انجمن صنایع غذایی استان با اشاره به پویایی این صنعت اظهار داشت:  صنعت غذا در آذربایجان شرقی ریشه عمیق تاریخی دارد و سهم بسزایی در اشتغال و ارزش افزوده استان دارد. بخش اعظمی از صنایع غذایی استان در حوزه آردی و شیرینی (بیکری کامپکشنری) فعال است.

وی گفت: انجمن صنایع غذایی استان، با هدف شناسایی چالش‌های ویژه و ارائه راهکار، به‌صورت شبانه‌روزی در خدمت تولیدکنندگان است؛ چه از حیث تعاملات داخلی با شرکت‌های پخش و فروشگاه‌های زنجیره‌ای، چه در صادرات. حتی در مواقع کمبود و بحران‌هایی مثل توزیع روغن و شکر، کنار سیستم‌های دولتی قرار گرفته تا توزیعی عادلانه رقم بخورد.

وی افزود:  حدود ۵۵ درصد صادرات کشور، مستقیماً از تولیدات همین خطه انجام می‌شود. واحدهای ما عمدتاً صادرات‌محور بوده‌اند، هرچند این صادرات فعلاً معطوف به کشورهای اطراف چون عراق، افغانستان و جمهوری آذربایجان است. باور داریم با گشایش در عرصه بین‌المللی، امکان صادرات تا اروپای غربی نیز وجود دارد.

 دولت؛ شنوندۀ خوب اما حامی عملی نه‌چندان

دکتر جعفری در توضیح حمایت دولت عنوان کرد:  حمایت دولت، اغلب به شنیدن مشکلات و باز گذاشتن مسیر فعالیت تشکل‌ها خلاصه می‌شود؛ وگرنه کمک مالی یا عملی جدی در کار نیست. البته همین نیز تا حدی بستر فعالیت را فراهم کرده اما کافی نیست.

نمایشگاه‌های تخصصی؛ فرصتی برای دیپلماسی صنعت

وی درباره نقش نمایشگاه‌ها بیان داشت:  نمایشگاه‌های صنایع غذایی ایران، چه در تهران چه در استان، از بهترین و تخصصی‌ترین نمایشگاه‌های کشور است. در حال حاضر، چند نمایشگاه مهم داریم که هریک با محوریت خاص خود برگزار می‌شوند: نمایشگاه فوت، بیسکویت و شکلات، نان، قهوه و چای و نمایشگاه‌های جانبی.

وی افزود: علاوه بر تخصصی‌شدن نمایشگاه‌ها، مشتریان بین‌المللی، به‌ویژه مشتریان صادراتی منطقه، حضور پیدا کرده و مذاکرات تجاری شکل می‌گیرد. این نمایشگاه‌ها عمدتاً موفق بوده‌اند، هرچند محل فیزیکی اکثر آنها با مشکلات ترافیکی، استهلاک سالن‌ها و ضعف برخی زیرساخت‌ها روبه‌روست.

وی تأکید کرد: مهم‌ترین مشکل نمایشگاه‌ها، همان مسائل بین‌المللی و محدودیت‌های ناشی اسیاست‌گذاری ‌ها هست که در ابتدای عرایضم اشاره کردم.

دکتر جعفری در خصوص سی‌ودومین نمایشگاه بین‌المللی ایران آگروفود ۲۰۲۵، که در اواخر اردیبهشت در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار شد اظهار داشت:  این نمایشگاه یکی از مهم‌ترین رویدادهای تجاری در تقویم صنعت کشاورزی و غذا است و میزبان بیش از ۸۸۰ شرکت داخلی و خارجی بود. شرکت‌کنندگانی از ۱۲ کشور از جمله آلمان، ایتالیا، چین، هند، روسیه و اسپانیا در کنار فعالان ایرانی، آخرین دستاوردهای خود را به نمایش گذاشتند که یکی از ویژگی‌های این نمایشگاه، حضور گسترده صاحبان صنایع، تولیدکنندگان و صاحبان برندهای استان آذربایجان‌شرقی بود و استان آذربایجان شرقی و به‌طور ویژه شهر تبریز، به عنوان یکی از قطب‌های صنایع غذایی کشور، حضوری پررنگ در نمایشگاه ایران آگروفود داشت.

ریاست گروه صنعتی پامین نمایشگاه امسال را از نظر کمی و کیفی بسیار بهتر از سال‌های گذشته ارزیابی کرد و با اشاره به حضور برندهای خارجی، به‌ویژه چینی، گفت: آذربایجان‌شرقی قطب صنایع غذایی ایران است. این مسئله به‌ویژه در حوزه شکلات‌سازی بسیار ملموس است. همچنین صنایع تبدیلی و بیکری استان نیز امسال حضوری قابل‌توجه در نمایشگاه دارند.

دکتر جعفری در مورد تعامل با دیگر استان‌ها، از فعالیت کانون انجمن‌های صنایع غذایی و کمیسیون صنایع غذایی اتاق ایران سخن گفت و بر همکاری‌های مثبت بین‌استانی تأکید کرد.

وی همچنین توضیح کوتاهی در رابطه با گروه صنعتی پامین که شخصاً مدیریت آن را برعهده دارد، ارائه داد و گفت: گروه پامین بزرگ‌ترین صنعت تبدیلی تخم‌مرغ کشور است و در زمینه تأمین مواد اولیه برای صنایع مختلف فعال است.

رئیس انجمن صنایع غذایی استان آذربایجان‌شرقی در ادامه این گفت‌وگو به چالش‌های اقتصادی و تأثیر آن بر صنایع غذایی اشاره کرد و گرانی مواد اولیه (مانند آرد) و مشکلات اقتصادی کلان کشور را از عوامل اصلی افزایش قیمت‌ها دانست و بر نقش دولت در کنترل این مشکلات تأکید کرد.

جعفری کاهش قدرت خرید مردم را عامل کاهش فروش محصولات مختلف، از جمله مواد غذایی می‌داند و با وجود تلاش برای کاهش قیمت تمام‌شده، به محدودیت‌های موجود اشاره می‌کند.

به گفته ریاست گروه صنعتی پامین، سود واحدهای تولیدی در سال‌های اخیر به‌شدت کاهش یافته و تولیدکنندگان به‌رغم مشکلات، برای حفظ اشتغال و تأمین نیاز مردم تلاش می‌کنند.

عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی تبریز همچنین به نقش خیرخواهانه تولیدکنندگان در کمک به مردم اشاره کرد و از تعامل (و گاه تقابل) با دولت در جهت انتقال مشکلات و ارائه راهکارهای کارشناسی خبر داد.

وی بر لزوم توجه دولت به مشکلات اقتصادی و ایجاد فضای مناسب برای تولید تأکید و مشکلات اخیر ناشی از کمبود انرژی را نیز جزئی از چالش‌های موجود در تولید قلمداد کرد.

تقدیر پایانی از رسانه‌ها؛ صدای صنعتگران در شرایط سخت

در پایان گفتگو دکتر جعفری خاطرنشان کرد:  از شما و همکاران محترم و همه دوستان مطبوعاتی متشکرم که با انعکاس مسائل صنعتگران و تلاش برای حل مشکلات، در جهت افزایش اشتغال و درآمد مردم ایران، نقش ارزشمندی ایفا می‌کنید. از همه سپاسگزارم و برایتان آرزوی سربلندی دارم.