گروه اقتصادی – ساخت خطوط ریلی و ایستگاه های راه آهن در کشورمان قدمتی بیش از یک قرن دارد؛ در فرآیند ساخت راه‌آهن، بخش‌های مختلف باید با هم همکاری کنند تا در نهایت یک محور راه‌آهن کارآمد ایجاد شود. نخستین مرحله، زیرسازی است که وظیفه آماده‌سازی زیرساخت‌های مسیر را بر عهده دارد. این بخش شامل ساخت تونل‌ها، پل‌ها، خاکریزها و انجام خاکبرداری‌ها است. در واقع، زیرسازی مسیری مشابه جاده‌های معمولی را ایجاد می‌کند، اما بدون آسفالت.

پس از اتمام مرحله زیرسازی، نوبت به بخش روسازی می‌رسد که به هموار کردن مسیر و قرار دادن سنگ‌های بالاست با مشخصات خاص می‌پردازد. این سنگ‌ها به عنوان پایه‌ای برای تراورس ها عمل کرده و ریل‌ها روی آن‌ها نصب می‌شوند.

در دنیای امروز، سیستم‌های ارتباطی و بی‌سیم نقش حیاتی در عملکرد راه‌آهن دارند. همه ایستگاه‌ها و رانندگان قطار باید از طریق رادیو به صورت مستقیم با یکدیگر در ارتباط باشند تا وضعیت قطار به موقع به اطلاع مرکز برسد. این ارتباطات پیچیده، امکان مدیریت صحیح سرعت و توقف قطارها را فراهم می‌کند.

ایستگاه‌های راه‌آهن به عنوان نقاط تجمع خدمات‌دهی به مسافران و بارها عمل می‌کنند. این ایستگاه‌ها باید قادر باشند علاوه بر ارائه خدمات فنی به قطارها، امکانات رفاهی برای مسافران نیز فراهم کنند. برخی ایستگاه‌ها مختص بار هستند و امکان جابجایی کالاهای مختلف را فراهم می‌کنند.

در گذشته، راه‌آهن نقش مهمی در جابجایی تجهیزات نظامی داشته است و امروزه نیز باید قابلیت جابجایی انواع بارها از جمله محصولات کشاورزی و صنعتی را داشته باشد. ایستگاه‌های راه‌آهن به صنایع مختلف متصل هستند و امکان ایجاد چرخه تولید را فراهم می‌کنند.

به عنوان مثال، محصولات کشاورزی مانند گوجه‌فرنگی پس از تولید باید به کارخانه‌هایی منتقل شوند که آن‌ها را به آبمیوه یا کنسانتره تبدیل کنند. همچنین در صنایع فولاد، قطعات مختلف باید از کارخانه‌ای به کارخانه دیگر منتقل شوند تا در نهایت به محصول نهایی تبدیل شوند.

فرآیند ساخت راه‌آهن از یک ایستگاه تشکیلاتی آغاز شده و به ایستگاه انتهایی ختم می‌شود. پس از بهره‌برداری از این ایستگاه‌ها، ایستگاه‌های مسافری بین راه نیز احداث می‌شوند تا هزینه‌ها توزیع شوند و بهره‌دهی سیستم افزایش یابد.

در سیستم راه‌آهن، ایستگاه‌ها به طور معمول هر ۲۰ کیلومتر قرار دارند و به عنوان ایستگاه‌های درجه سه یا نقاط تلاقی شناخته می‌شوند. این تقسیم‌بندی به ما اجازه می‌دهد تا قطارها را در بلوک‌های ۲۰ کیلومتری مدیریت کنیم. در این بلوک‌ها، یک قطار می‌تواند به طور مستقل حرکت کند و در صورت وجود یک قطار سریع‌السیر، برنامه‌ریزی دقیق برای جلوگیری از تداخل و تصادف ضروری است.

برنامه‌ریزی حرکت قطارها نیازمند دقت بالایی است تا اطمینان حاصل شود که قطارهای غیر اولویت‌دار در خط کناری قرار دارند و اجازه می‌دهند تا قطار سریع‌السیر بدون توقف ادامه دهد. این فرآیند مستلزم همکاری بین پیمانکاران مختلف است که باید مانند سازندگان یک ارکستر تحت رهبری یک رهبر مقتدر عمل کنند تا پروژه به درستی پیش برود.

یکی از چالش‌های اصلی در ساخت راه‌آهن، شیب مسیر است. شیب قطار نمی‌تواند مانند شیب خودرو باشد؛ حتی یک میلی‌متر تغییر می‌تواند مشکلات جدی در حرکت قطار ایجاد کند. بنابراین، دقت در طراحی و ساخت این مسیرها بسیار حیاتی است.

علاوه بر این، ارتفاع سکوها در ایستگاه‌ها نیز باید به دقت محاسبه شود. مثلاً در ایستگاه‌های درجه یک، ارتفاع سکو باید به گونه‌ای باشد که مسافران بتوانند به راحتی از واگن‌ها پیاده شوند. این نکته به ویژه در ایستگاه‌هایی که دارای پله هستند اهمیت دارد و باید طوری طراحی شود که مسافران بدون مشکل بتوانند از آن استفاده کنند.

در این زمینه، «حسین بهجو» مدیرکل ساخت ساختمان های راه آهن، بنادر و فرودگاه های شرکت ساخت و توسعه زیرساخت های حمل و نقلی کشور در گفت وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا اظهار داشت: اهمیت ساخت راه‌آهن به قدری است که نشان‌دهنده اقتدار و عظمت یک کشور محسوب می‌شود. کشورهای با شبکه‌های گسترده‌تر راه‌آهن از نظر توسعه‌یافتگی در مقایسه با دیگر کشورها برتری دارند. در حالی که ساخت جاده‌ها نسبتاً ساده است، ایجاد یک سیستم راه‌آهن کارآمد نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و همکاری بین بخشی است.

ایستگاه های راه آهن، نماد افتخار شهرها

این مسئول در شرکت ساخت گفت: ایستگاه‌های راه‌آهن نه تنها محل توقف قطارها هستند، بلکه نمادهایی از افتخار شهری نیز به شمار می‌روند. تاریخی بودن و زیبایی معماری این ایستگاه‌ها می‌تواند تأثیر زیادی بر احساس غرور مردم شهر داشته باشد. برای مثال، ایستگاه‌های ساخته شده در شهرهایی مانند اردبیل و کرمانشاه، با طراحی‌های منحصر به فرد و کارآمدی بالا، مایه افتخار مردم آن مناطق شده‌اند.

وی تاکید کرد: ما باید اطمینان حاصل کنیم که ایستگاه‌هایی که می‌سازیم، نه تنها زیباتر و کارآمدتر از ایستگاه‌های قبلی باشند، بلکه نمایانگر فرهنگ و هویت مردم آن منطقه نیز باشند. این ایستگاه‌ها باید به گونه‌ای طراحی شوند که مردم احساس کنند بخشی از تاریخ و فرهنگ خود را در آنجا تجربه می‌کنند.

بهجو افزود: در نهایت، با بهره‌برداری از ایستگاه‌های مسافری بین راه و توزیع هزینه‌ها، می‌توانیم سیستم حمل و نقل را بهبود بخشیم و اطمینان حاصل کنیم که این شبکه راه‌آهن به یک منبع درآمد پایدار تبدیل شود. این موضوع نه تنها به توسعه اقتصادی کمک می‌کند، بلکه به تقویت ارتباطات اجتماعی و فرهنگی نیز منجر خواهد شد.

ایستگاه راه‌آهن اردبیل، تازه‌ترین دستاورد در زیرساخت‌های حمل و نقل کشور، به تازگی با حضور رئیس جمهور افتتاح شده و به عنوان نقطه عطفی در توسعه منطقه شناخته می‌شود. با امکانات مدرن و طراحی جذاب، این ایستگاه نه تنها تسهیل‌کننده سفرهای داخلی و بین‌المللی است، بلکه به رونق اقتصادی و گردشگری اردبیل نیز کمک خواهد کرد.

راه‌آهن میانه-اردبیل به طول ۱۷۳.۵ کیلومتر که با اعتباری بیش از ۱۰ هزار میلیارد تومان افتتاح و به بهره‌برداری رسید، یکی از طرح‌های مهم ریلی کشور است که نقش تعیین‌کننده‌ای در اتصال استان اردبیل به شبکه ریلی سراسری ایفا می‌کند.

در مسیر راه‌آهن میانه-اردبیل، ۲۳۹ دستگاه ابنیه فنی شامل پل‌ها و تونل‌ها اجرا شده که از جمله آن‌ها می‌توان به ۶۲ تونل به طول بیش از ۲۴ کیلومتر،۲۹ دستگاه پل خاص به طول حدود جهار هزار و ۳۰۰ متر و ۱۴۸ دستگاه گالری به طول هفت هزار و ۵۰۰ متر اشاره کرد.

چالش‌ها و دستاوردهای ساخت راه‌آهن میانه به اردبیل: نمادی از مهارت و اراده ایرانی

وی در ادامه با اشاره به ساخت راه آهن میانه به اردبیل و بهره برداری از آن با حضور رئیس جمهور، گفت: ساخت راه‌آهن میانه به اردبیل به عنوان یکی از صعب‌العبورترین پروژه‌های عمرانی کشور، نشان‌دهنده‌ تلاش و تخصص مهندسان ایرانی در مواجهه با چالش‌های زمین‌شناسی و محدودیت‌های اقتصادی است.
بهجو اظهار داشت: راه‌آهن میانه به اردبیل، مسیری است که با چالش‌های فراوانی مواجه بوده و ساخت آن نیازمند مهارت و تخصص بالای مهندسان ایرانی است.

پل آرپاچای با قابلیت عبور هواپیما از زیر آن

وی بیان داشت: این پروژه نه تنها به لحاظ فنی، بلکه به لحاظ جغرافیایی نیز یکی از دشوارترین مسیرها را طی کرده است. در این مسیر، پل‌های متعددی از جمله پل آرپاچای و پل سارای ساخته شده‌اند که هر کدام دارای ارتفاع بسیار بلندی هستند و پل آرپاچای در ارتفاع ۸۰۰ متر به گونه‌ای طراحی شده‌ که حتی هلیکوپترها و هواپیماها می‌توانند از زیر آن‌ عبور کنند.

مدیرکل ساخت ساختمان های راه آهن، بنادر و فرودگاه های شرکت ساخت تصریح کرد: مهندسان ایرانی با وجود تحریم‌ها و محدودیت‌های موجود، توانسته‌اند این پروژه را به سرانجام برسانند. استفاده از مصالح محلی و فناوری‌های نوین در طراحی و ساخت این پل‌ها، نشان‌دهنده‌ توانمندی و خلاقیت متخصصان داخلی است. آن‌ها با در نظر گرفتن شرایط جوی منطقه، سازه‌هایی مقاوم در برابر بادهای شدید و بارش‌های فراوان طراحی کرده‌اند.

وی خاطرنشان کرد: در ایستگاه اردبیل تلاش شده است تا عظمت و سختی مسیر به تصویر کشیده شود. ستون‌های بتنی نمایان، بادبندهای فلزی و عناصر تزیینی که از فولاد و بتن ساخته شده‌اند، همگی نشان‌دهنده‌ توجه به جزئیات و زیبایی‌شناسی در طراحی هستند. این عناصر نه تنها به کارایی سازه کمک می‌کنند بلکه به عنوان نمادهایی از فرهنگ و هویت منطقه نیز عمل می‌کنند.

بهجو گفت: استفاده از سنگ گرانیت به عنوان مصالح اصلی در کف ساختمان، با توجه به ویژگی‌های فرهنگی و تاریخی آن، نشان‌دهنده‌ احترام به میراث ملی است. طراحان با استفاده از رگه‌های تیره‌تر در سنگ، سعی کرده‌اند بارش‌های فراوان منطقه را به تصویر بکشند و احساس زندگی و پویایی را در فضا ایجاد کنند.

وی تاکید کرد: این پروژه نه تنها یک دستاورد عمرانی است بلکه نمادی از اراده و تلاش ملت ایران برای پیشرفت در شرایط سخت است. ایستگاه‌های راه‌آهن باید به گونه‌ای طراحی شوند که احساس تعلق و افتخار را در مردم ایجاد کنند. بنابراین، هر جزئیات از طراحی تا ساخت باید با دقت و توجه انجام شود تا نتیجه نهایی نه تنها کارآمد باشد، بلکه زیبایی و هویت فرهنگی را نیز به نمایش بگذارد.

این مقام مسئول شرکت ساخت گفت: ایستگاه راه‌آهن اردبیل، جایی است که عظمت و سختی مسیر به وضوح نمایان است. ورودی این ایستگاه با ستون‌های بتنی نمایان، تجلی‌گر همان کارهای بتنی است که در طول مسیر به کار رفته‌اند. پل‌های فلزی بزرگ که در طول مسیر قرار دارند، به عنوان نمادهایی از قدرت و استحکام، به زیبایی این ایستگاه افزوده‌اند.

وی اضافه کرد: عناصر فولادی که به عنوان بادبند در ساختمان استفاده شده‌اند، نه تنها به استحکام سازه کمک می‌کنند بلکه به عنوان تزئیناتی زیبا نیز عمل می‌کنند. در منطقه اردبیل، سرعت باد ممکن است به بالای ۱۲۰ کیلومتر در ساعت برسد و این شرایط جوی باعث می‌شود که سازه‌ها نیازمند طراحی ویژه‌ای باشند. بنابراین، بادبندها به صورت نمایان اجرا شده‌اند تا هم عملکرد سازه را تضمین کنند و هم زیبایی بصری را به ارمغان بیاورند.

بهجو یادآوری کرد: در طراحی داخلی و خارجی ایستگاه، عناصر تاسیساتی مانند لوله‌های انتقال هوای گرم و سرد نیز به عنوان جزئیات تزیینی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. این رویکرد نشان‌دهنده‌ توجه به فناوری و نوآوری در طراحی ساختمان است.

وی ادامه داد: کف ایستگاه با سنگ گرانیت پوشیده شده است؛ سنگی که در فرهنگ ما به عنوان “سنگ خارا” شناخته می‌شود و نماد استواری و قدرت است. این سنگ با ویژگی‌های خاص خود نه تنها زیبایی را به ارمغان می‌آورد بلکه مقاومت بالایی در برابر شرایط جوی دارد. استفاده از رگه‌های تیره‌تر در سنگ گرانیت، بارش‌های فراوان منطقه را به ذهن متبادر می‌کند و حس زندگی و پویایی را به فضا می‌بخشد.

بهجو اظهار داشت: سازه سقف نیز با توجه به شرایط جوی منطقه طراحی شده است تا در برابر برف و باران مقاوم باشد. استفاده از مصالح محلی و کارخانه‌های موجود در اردبیل و تبریز، نشان‌دهنده‌ اراده ما برای استفاده از منابع داخلی و حمایت از اقتصاد ملی است.

وی خاطرنشان کرد: این ایستگاه نه تنها یک پروژه عمرانی است بلکه نمادی از تلاش برای زیبایی و کیفیت در ساخت‌وسازهای شهری است. مهندسان و طراحان با دقت و توجه به جزئیات، سعی کرده‌اند تا این ایستگاه را به مکانی زیبا تبدیل کنند. نظرات مثبت بازدیدکنندگان، از جمله مقامات عالی‌رتبه کشور، گواه بر موفقیت این پروژه است.

این مقام مسئول شرکت ساخت با تاکید بر اینکه ما برای دل مردم کار می‌کنیم و افتخار داریم که با استفاده از بهترین مصالح و پیمانکاران، سازه‌هایی بسازیم که نه تنها کارآمد باشند بلکه زیبایی و هویت فرهنگی را نیز حفظ کنند، گفت: ایستگاه راه‌آهن اردبیل یک نمونه بارز از این تلاش‌هاست. اجرای این پروژه نشان داد که با وجود چالش‌ها و محدودیت‌ها، اراده و توانمندی ایرانیان می‌تواند بر هر مانعی غلبه کند و دستاوردهای بزرگی را رقم بزند.