به گزارش پایگاه خبری بهار وطن نیوز، در حالی که معاون امور شهری سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور از عبور شاخص شهرنشینی استان از میانگین کشوری خبر می‌دهد، مدیرکل دفتر امور شهری استانداری از سوی دیگر تصویری متفاوت اما مرتبط ارائه می‌کند؛ شهری که جمعیتش افزایش یافته، اما امکانات اداره آن هم‌پای این رشد توسعه پیدا نکرده است.

وقتی عدد ۷۶ درصد، معنای دیگری پیدا می‌کند

کورش امیدی‌پور، معاون امور شهری سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، در همایش شهرداران کهگیلویه و بویراحمد گفت ۷۴ درصد جمعیت ایران شهرنشین هستند، در حالی که این رقم در کهگیلویه و بویراحمد به ۷۶ درصد رسیده است.

به گفته او، حدود ۶۰۸ هزار نفر از جمعیت نزدیک به ۸۰۰ هزار نفری استان در شهرها ساکن هستند.

این آمار در نگاه نخست شاید فقط یک شاخص جمعیتی به نظر برسد، اما در زندگی روزمره معنای آن روشن‌تر می‌شود: جمعیت شهری بیشتر یعنی تقاضای بیشتر برای خدمات، زیرساخت، مدیریت بحران، حمل‌ونقل، فضای عمومی و فرصت‌های شغلی.

امیدی‌پور با اشاره به رشد ۳۴ درصدی شاخص شهرنشینی کشور در سه دهه اخیر، معتقد است دیگر نمی‌توان شهرهای امروز را با نسخه‌های گذشته اداره کرد. او صریح‌تر از این می‌گوید: «با الگوی دهه‌های گذشته نمی‌توان شهرها را مدیریت کرد.»

اما تغییر الگو دقیقاً از کجا باید آغاز شود؟ از افزایش بودجه، استخدام نیروی جدید، ایجاد درآمد پایدار یا تغییر شیوه تصمیم‌گیری؟

پاسخ مطرح‌شده در این نشست، حرکت به سمت مدیریت مسئله‌محور است؛ یعنی ابتدا مسئله واقعی شهر شناسایی شود و بعد برای آن پروژه تعریف شود.

شهر بزرگ‌تر شده، اما دست شهرداری کوتاه‌تر است

در سوی دیگر این ماجرا، فرزاد فرج‌زاده، مدیرکل دفتر امور شهری استانداری کهگیلویه و بویراحمد، از مشکلی می‌گوید که شاید برای شهروندان کمتر دیده شود، اما مستقیماً بر کیفیت خدمات اثر می‌گذارد: کمبود نیروی انسانی متخصص و منابع مالی.

به گفته او، حدود ۲ هزار نفر در شهرداری‌های ۲۰گانه استان مشغول به کار هستند، اما بیشتر شهرداری‌ها با کمبود نیرو مواجه‌اند.

تصویر گویایی که فرج‌زاده ارائه می‌کند، ماجرای ۸۰ دستگاه ماشین‌آلات خدمات‌رسان است؛ تجهیزاتی که خریداری شده‌اند، اما در برخی شهرداری‌ها نیروی انسانی کافی برای استفاده از آنها وجود ندارد.

اینجا مسئله فقط «داشتن یا نداشتن ماشین‌آلات» نیست. پرسش مهم‌تر این است که یک شهر چگونه می‌تواند از سرمایه‌ای که برایش فراهم شده استفاده کند، وقتی کاربر، متخصص یا منابع لازم برای بهره‌برداری از آن را ندارد؟

این تناقض، یکی از چالش‌های مدیریت شهری استان را آشکار می‌کند: ممکن است تجهیزات وارد شهر شوند، اما ظرفیت انسانی لازم برای تبدیل تجهیزات به خدمت وجود نداشته باشد.

از نگاه فرج‌زاده، توسعه شهرنشینی در استان نیز متناسب با زیرساخت‌های موجود پیش نرفته و همین ناهماهنگی، خدمات‌رسانی را دشوار کرده است.

شهرهای کوچک، مسئله‌های بزرگ

کهگیلویه و بویراحمد تنها با مسئله افزایش جمعیت شهری روبه‌رو نیست. بخش مهمی از شهرهای استان کوچک‌اند؛ ۱۷ شهر از مجموع ۲۰ شهر، کمتر از ۵۰ هزار نفر جمعیت دارند.

شهر کوچک الزاماً به معنای نیاز کوچک نیست.

ممکن است جمعیت یک شهر کمتر باشد، اما شهرداری همچنان باید همان مجموعه‌ای از خدمات ضروری را ارائه دهد؛ از نگهداری معابر و فضای سبز گرفته تا مدیریت پسماند و مقابله با بحران.

در چنین شرایطی، درآمد محدود می‌تواند فشار بیشتری ایجاد کند. به همین دلیل شهرداران استان در این نشست، علاوه بر درخواست منابع مالی ویژه برای جبران کمبود درآمد پایدار، خواستار تعریف و اجرای طرح‌هایی برای ایجاد درآمد پایدار در هر یک از ۲۰ شهرداری شدند.

اما درآمد پایدار قرار نیست صرفاً با افزایش دریافت از شهروندان ایجاد شود. امیدی‌پور تأکید کرده است شهرداری‌ها باید از مصرف‌کننده منابع مالی به سمت تعریف پروژه‌هایی با درآمد پایدار حرکت کنند.

این تغییر اگرچه روی کاغذ روشن به نظر می‌رسد، در عمل پرسش‌های دشواری دارد: چه پروژه‌ای در یک شهر کوچک واقعاً اقتصادی است؟ سرمایه آن از کجا می‌آید؟ چه میزان اشتغال ایجاد می‌کند؟ و مهم‌تر از همه، آیا هر زمینی که در اختیار شهرداری است یا هر مجوزی که می‌تواند صادر کند، الزاماً به ارزش اقتصادی تبدیل می‌شود؟

شهر هوشمند، پیش از آنکه یک شعار باشد

امیدی‌پور از ضرورت عبور شهرداری‌ها از مدیریت سنتی به سمت «مدیریت هوشمند و داده‌آفرین» سخن گفته است؛ رویکردی که به‌ویژه برای شهرهای کوچک استان اهمیت دارد.

اما هوشمندسازی نیز مانند بسیاری از مفاهیم مدیریتی، اگر صرفاً به یک عنوان تبدیل شود، مشکلی را حل نمی‌کند.

شهر هوشمند زمانی معنا پیدا می‌کند که داده به تصمیم بهتر منجر شود؛ زمانی که شهرداری بداند کدام مسئله فوری‌تر است، منابع محدود خود را کجا هزینه کند و کدام پروژه واقعاً به زندگی شهروندان کمک می‌کند.

در غیر این صورت، ممکن است تجهیزات و سامانه‌های جدید اضافه شوند، اما مسئله قدیمی همچنان باقی بماند.

پنج ظرفیت برای هر شهر

در پایان این نشست، معاون امور شهری سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور از ۲۰ شهرداری استان خواست پنج ظرفیت شهری خود را برای ایجاد طرح‌های اشتغال‌آفرین و درآمدزا اعلام کنند.

این درخواست می‌تواند آغاز یک مسیر تازه باشد؛ اما موفقیت آن به چیزی فراتر از تهیه فهرستی از ظرفیت‌ها وابسته است.

شهرهای کهگیلویه و بویراحمد در حال بزرگ‌تر شدن هستند. ۶۰۸ هزار نفر اکنون زندگی شهری دارند و نیازهای آنها نیز همراه با این جمعیت تغییر می‌کند. در طرف دیگر، شهرداری‌هایی قرار دارند که با کمبود نیروی متخصص، محدودیت منابع مالی و ضعف درآمد پایدار دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

مسئله اصلی شاید همین فاصله باشد؛ فاصله میان شهری که هر روز نیازهای تازه‌ای پیدا می‌کند و نهادی که باید با منابع محدود پاسخگوی این نیازها باشد.

قرار است پنج ظرفیت از هر شهر معرفی شود. پرسش بعدی اما مهم‌تر است: چند مورد از این ظرفیت‌ها واقعاً به پروژه تبدیل می‌شوند، چند پروژه به درآمد پایدار می‌رسند و در نهایت، سهم شهروند از این تغییر چه خواهد بود؟

پاسخ به همین پرسش‌هاست که مشخص می‌کند تغییر مدیریت شهری در استان تنها یک تغییر در ادبیات و واژه‌هاست یا واقعاً قرار است شیوه اداره شهرها تغییر کند.